Een scheiding is een afscheidingsproces. Partners sluiten een belangrijk deel van hun leven af, nemen afscheid van elkaar en moeten op een of andere manier zien te aanvaarden dan hun leven er anders zal uitzien dan ‘gepland’…

Ze hebben zich aan elkaar gehecht; er was intimiteit en verbondenheid. Bij een scheiding wordt deze belangrijke band verbroken en dat doet pijn.

Het is niet voor niets dat na het overlijden van een dierbare, scheiden de grootste gebeurtenis in het leven van mensen wordt genoemd.

Inmiddels is een scheiding maatschappelijk wel aanvaard, komt die ook relatief veel voor en het taboe is grotendeels verdwenen. Toch betekent dat niet dat de gevolgen die zo’n gebeurtenis heeft op iemands leven minder groot zijn geworden.

De inpakt is trouwens niet alleen groot op het gezin: de partners zelf en uiteraard de kinderen, maar vaak vergeten we de gevolgen die scheidingen meestal ook hebben op de omgeving. Grootouders die de momentjes met hun kleinkinderen zien slinken, zelfs wegvallen. Soms klampen ze zich vast aan de hoop op een rechterlijk bevel die hen toelating geeft tot enig contact. Veel neefjes en nichtjes verliezen het contact met elkaar en/of met hun lievelingsoom of tante, omdat het op bezoek gaan bij ‘de andere kant’ niet meer mogelijk is

Vrienden voelen zich meestal ook gedwongen om kant te kiezen. De ex-partners verdwijnen zelfs vaak beiden uit hun vriendengroep. Ook de mensen die tot de ‘netwerken’ behoren van een ex-gezin, moeten afscheid nemen van diegenen waaraan ze gehecht waren.

In artikels en boeken hebben ze het meestal over de impact die de omgeving heeft op de manier van scheiden van de partners, het ‘gestook’ wordt aan de kaak gesteld. Zelden wordt er echter stilgestaan bij de omgekeerde impact, ook in die richting genereert een scheiding rouw, verdriet, machteloosheid, pijn boosheid,… ook zij moeten een relatiecirkel afsluiten.

Maar het is ook zo dat ons leven een aaneenschakeling is van hechtingscirkels waarbij mensen ontmoeten, je hechten en er afscheid van nemen elkaar steeds opnieuw opvolgen. Zelfs al is het losmaken van een partner erg lastig – net in onze partner stellen we hoge verwachtingen – toch kan ook deze levensfase in ‘schoonheid’ afgesloten worden, zonder dat enige ballast nieuwe relaties verzuurt.

Daarom is het belangrijk om die relatiecirkel helemaal rond te stappen, om ‘klaar te zijn voor een nieuwe start’. Dan kunnen we opnieuw, onbezwaard, ’ten volle’, een volgende hechtingscirkel van eenzelfde soort relatie binnenstappen. Het is een psychologische wetmatigheid, een eigenheid van hoe onze geest werkt. En toch wordt dit proces uit het oog verloren. 

Zeker als de scheiding dan ook nog eens gepaard gaat met zware conflicten overschaduwt het ‘strijden’ het ‘rouwen’ volledig en zien we het effect van dit laatste op het eerste totaal niet meer.

Rouwen – het doorlopen van een verliescirkel – is erg individueel. Ieder doet het op zijn tempo, op zijn manier. Partners in scheiding zitten vaak niet op dezelfde snelheid en de één start het afscheid nemen vaak veel vroeger dan de ander. Ook dit maakt het zien van het rouwen van elkaar moeilijk. De eerste, de snelste kan geen geduld meer opbrengen voor het ‘inhaalmanoeuvre’ dat de tweede moet uitvoeren. De ‘volger’ voelt zich onbegrepen, in de war, kan het tempo van de eerste niet aan en moet veel te snel tot keuzes en beslissingen komen, die hij zich achteraf dan ook berouwt.

Toch is het vooral voor ouders die uit elkaar gaan belangrijk dat ze op een of andere manier elkaar de ruimte laten dit proces door te maken en dat ze de last ervan bij de ander te ‘erkennen’. 

Het erkennen van het verlies en de pijn van elkaar, het respect voor elkaars rouw brengt hen naar het aanvaarden van een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het mislopen van de relatie. Met dat inzicht kunnen ze die relatie werkelijk afsluiten en blijven geen negatieve gevoelens hangen.

Als ze beiden op deze manier het hechtingsafscheid kunnen afwerken zijn ze klaar voor een nieuwe ‘verbintenis’. Dan staat de deur open om zichzelf opnieuw te geven in een nieuwe partnerrelatie. Maar minstens even belangrijk is dat ze dan ook onbelast een nieuwe relatiecirkel kunnen binnenstappen met hun ex: deze van partners in ouderschap.

Ouders ben je voor het leven, ook na je scheiding, ook in een nieuw gezin. Het is belangrijk deze verbondenheid te hebben om er werkelijk voor je kinderen te kunnen zijn.

Alleen dan zullen ook goede duurzame afspraken rond het ouderschap gemaakt kunnen worden. Een evenwichtig en weloverwogen planning die tegen een stootje kan ook als er nieuwe partners in zicht komen en die met een gezonde portie flexibiliteit, indien nodig, kan worden aangepast.

Het is dan ook logisch dat nu de wet van vijf jaar geleden de scheidingsprocedures veel heeft ingekort, het echtelijk kibbelen vaak langer blijkt te duren (cfr. O.a. ‘De Morgen’ dd.3.12.2016)

De regelingen rond ouderschap worden vaak vastgelegd terwijl de ouders nog helemaal niet in een relatie als ouders zijn gestapt, maar nog volop hun partnercirkel aan het afstappen zijn.

Eenmaal je scheiding definitief is wordt er verondersteld dat je ‘klaar bent’ om je eigen weg te gaan en de neergepende of door de rechter vastgelegde ouderafspraken vlotjes na te leven.

Zelden zijn dit regelingen die ouders, in ouderschapsverbondenheid hebben aangegaan maar in volle crisis, in een fase waarin verdriet, angst en wrok de controle vaak overnemen. Het is bijna onmogelijk om dan voldoende oog te hebben voor evenwicht, duurzaamheid en flexibiliteit van zo’n afspraken. Ook omdat men het eigenlijk niet kan ‘uitproberen’.

Het versnellen van het gerechtelijke scheidingsproces, verkleint de emotionele verliescirkel absoluut niet. – Gelukkig maar dat er geen wet bestaat die onze geest en ons brein aan banden kan leggen ! – Integendeel door de snelheid waarmee je nu officieel van je partner ‘afgeraakt, is de druk nog groter is geworden. 

Het hebben van een ‘officiële scheiding’ of de druk om die zo snel mogelijk te bekomen, beperkt de mogelijkheden om nog ooit samen een ouderschapsrelatie te kunnen aangaan. Vooral nu het ook helemaal niet wordt aanvaard dat je nog aan ouderschapsregelingen gaan knutselen, zelfs al zijn veel regels en/of afspraken na een ‘bezinningstijd’ niet realiseerbaar.

Door deze directe link tussen ouderschapsregeling en officiële scheiding wordt er veel te weinig stilgestaan bij deze afspraken, zelfs bij echtscheidingen op basis van onderlinge toestemming, zelfs als ze begeleid worden door bemiddelaars.

Een uitgeschreven ouderschapsovereenkomst is een verplicht onderdeel van het echtscheidingsdossier. Zonder zo’n document kan er door de rechtbank geen scheiding worden uitgesproken. Vaak is het die verplichting die de drijfveer is voor ex-partners om een ouderschapsregeling uit te werken. Terwijl zo’n ouderschapsplanning vooral tot doel zou moeten hebben de ouderrelatie te ondersteunen, het mooiste zou zijn dat het vooral ouderschapsgeloftes worden.

Bij een scheiding, voor het  aangaan van nieuwe relaties, ook die van zuivere ouders, en vooral ook voor het uitwerken van een ouderschapsplan zou iedereen de tijd moeten nemen, de link met het ‘scheidingsvonnis’ zou moeten kunnen doorgeknipt worden. En waarom niet: een proeftijd-clausule zou misschien best een standaard vereiste zijn met als afsluiter het stilstaan bij de ware verbintenis als ouders in de vorm van een “ouderschapsgelofte”.

 

Door Veerle LISABETH, bemiddelaar, conflict/scheidingscoach

www.lisabethveerle.be